Ziektenleer
 
Glaucoom

is een aandoening waarbij een verhoging van de druk in de oogbol onbehandeld tot gezichtsvelduitval (blinde vlekken) leidt en uiteindelijk zelfs tot blindheid kan leiden. Er bestaat echter ook een vorm van glaucoom waarbij de oogdruk ogenschijnlijk normaal is, maar toch tot karakteristieke aantasting van de gezichtzenuw leidt, het normale-drukglaucoom. De ziekte treedt meestal na het veertigste levensjaar op en verloopt meestal sluipend; langzamerhand vallen delen van het perifere gezichtsveld uit, wat door de patiënt meestal niet opgemerkt wordt. Het centrale zicht blijft lang intact.


Wat is glaucoom?

Glaucoom is groep van ziekten die de oogzenuw beschadigen en die tot achteruitgang van het gezichtsvermogen leiden en zelfs in extreme gevallen tot blindheid. Gelukkig kan door een vroegtijdige diagnose en behandeling, de ogen beschermd worden tegen achteruitgang van het gezichtsvermogen.

De oogzenuw (Nervus Opticus) is de verbinding tussen het oog en de hersenen waarlangs meer dan een miljoen zenuwvezels van het netvlies (Retina) naar de hersenen lopen. Het netvlies is de lichtgevoelige plaat aan de achterkant van het oog. Een gezonde oogzenuw is essentieel voor een goede doorstroming van de signalen en een goed zicht.

Hoe beschadigt open kamerhoek glaucoom de oogzenuw?


Verschillende grote studies hebben aangetoond dat de oogdruk een belangrijke risicofactor is voor beschadiging aan de oogzenuw. De structuren in de voorste oogkamer worden voorzien van voedingsstoffen door vocht dat voortdurend circuleert in deze ruimte. Het wordt aangemaakt in het straallichaam achter de iris en weer afgevoerd ter hoogte van de afvoerkanaaltjes in de hoek waar het hoornvlies en de iris samenkomen (zie tekening). In die hoek zit een soort membraan waarlangs het vocht moet passeren. Bij open kamerhoek glaucoom, passeert het vocht te traag door het membraan ondanks dat de hoek open is. Door de vertraging stapelt het vocht zich op in het oog en loopt de oogdruk op tot een niveau dat de oogzenuw kan beschadigen. Als de oogzenuw beschadigd wordt door een verhoogde druk, is er sprake van open kamerhoek glaucoom en kan dit leiden tot schade aan het gezichtsvermogen. Daarom is het belangrijk om de oogdruk te controleren.

Kan ik glaucoom krijgen als ik een verhoogde oogdruk heb?


Niet noodzakelijk. Er is een gemiddelde oogdruk, maar een normale oogdruk die voor iedereen goed is, die bestaat niet. Er zijn mensen die hun hele leven een verhoogde oogdruk hebben zonder dat ze ooit glaucoom krijgen. Of je glaucoom krijgt hangt af van het niveau van druk dat je oogzenuw kan verdragen en dit niveau is voor iedereen verschillend. Daarom is een volledig oogheelkundig onderzoek essentieel om te bepalen wat voor de individuele patiënt een normaal niveau is. Soms is er bij een eerste onderzoek nog geen sprake van glaucoom, maar is er na verloop van tijd wel een evolutie zichtbaar. Daarom is het belangrijk om de gezondheid van de oogzenuw te laten opvolgen vanaf de leeftijd van 40 jaar, zeker in aanwezigheid van andere risicofactoren voor het krijgen van glaucoom.

Kan ik glaucoom krijgen zonder een verhoogde oogdruk?


Ja. Tussen de 25 en 50% van de mensen met glaucoom hebben nooit een verhoogde oogdruk gehad. Deze vorm van glaucoom wordt normale of lage oogdruk glaucoom genoemd en is een soort van open kamerhoek glaucoom. Wie loopt risico op het krijgen van open kamerhoek glaucoom? Iedereen kan glaucoom krijgen. Sommige mensen, zie lijst, hebben een hoger risico dan anderen:

• Mensen met Afrikaanse achtergrond
• Iedereen ouder dan 40 jaar
• Familiaal voorkomen van glaucoom

Een oogheelkundig onderzoek door een oogarts kan nog meer risicofactoren aan het licht brengen; zoals een verhoogde oogdruk, een dun hoornvlies en een verdachte of afwijkende oogzenuw. Bij mensen waarbij verschillende risicofactoren gevonden worden, kan er een behandeling opgestart worden in de vorm van oogdruk verlagende oogdruppels om het risico op het krijgen van glaucoom te halveren.

Symptomen van glaucoom

Meestal verloopt de beschadiging aan de oogzenuw in het geval van open kamerhoek glaucoom heel geleidelijk. Het is niet pijnlijk en het gezichtsvermogen blijft lang normaal. Het kan soms in één of in beide ogen ontstaan. Zonder behandeling zullen er geleidelijk vlekken ontstaan in het gezichtsveld (al hetgeen men rondom ziet). Als het glaucoom onbehandeld blijft, kan men personen of voorwerpen missen of niet zien als ze zich aan de rand van het beeld bevinden. Men kijkt als het ware door een tunnel of koker. In extreme onbehandelde gevallen gaat ook het centrale zicht achteruit tot het licht helemaal uit het oog verdwijnt. Hoe wordt glaucoom vastgesteld? Glaucoom kan vastgesteld worden bij een standaard oogheelkundig onderzoek waarbij onder andere volgende zaken onderzocht worden:

• De gezichtsscherpte wordt gemeten aan de hand van een letter- of cijferkaart waarbij gekeken wordt hoe goed u ziet op verschillende afstanden.
• De oogdruk wordt gemeten in eerste instantie met verschillende pufjes lucht en indien nodig wordt het nagemeten met een ander apparaat. Dit ander apparaat is een applanatie-tonometer waarvoor een blauw lichtje, verdovende druppels en een gele kleurstof gebruikt worden.
• Onderzoek van de oogzenuw. Met een speciaal lensje kijkt de oogarts naar de oogzenuw. Indien er twijfel is kunnen hiervoor druppels toegediend worden die de pupil groot maken, zodat de oogarts beter naar binnen kan kijken. Van deze druppels kan het zicht gedurende enkele uren wazig worden en is het niet verantwoord om zelf met auto te rijden tot de druppels uitgewerkt zijn.
Afhankelijk van de uitslag van deze onderzoeken en de aanwezigheid van bepaalde risicofactoren kan de oogarts u voorstellen bijkomende onderzoeken te doen om de kans op glaucoom beter te kunnen inschatten en om de huidige situatie op verschillende manieren vast te leggen zodat het in de toekomst beter opgevolgd kan worden:

• Pachymetrie is een meting van de dikte van het hoornvlies. Dit wordt gemeten door de Pentacam; een apparaat dat een serie foto’s maakt van het oog.
• Gezichtsveldonderzoek is een onderzoek waarbij het perifere zicht gemeten wordt. U kijkt in een halve bol en her en der worden lampjes geprojecteerd en dan moet u op een knopje duwen als u ze ziet. Dit is geen pijnlijk onderzoek, maar wel vermoeiend en kan als lastig ervaren worden omdat het veel aandacht van u vraagt. Dit onderzoek wordt terugbetaald door het RIZIV
• Papilbiometrie wordt in onze praktijk gedaan met een OCT. Dit apparaat maakt met laserlicht een scan van de oogzenuw in een fractie van een seconde en meet hierbij verschillende variabelen die een maat zijn van de gezondheid van de oogzenuw zoals: de uitholling van de oogzenuw en de dikte van de zenuwvezellaag rondom de oogzenuw. Dit is een objectieve maatstaf van de gezondheid van de oogzenuw en vraagt weinig aandacht van de patiënt enkel naar het lampje kijken. Dit onderzoek wordt niet terugbetaald door het RIZIV, maar geeft wel objectieve informatie over de gezondheid van de oogzenuw.
Soms komt er na deze testen enkel een verdenking op glaucoom naar voren en dan kan het nodig zijn de testen na verloop van tijd te herhalen om zeker te zijn dat het stabiel blijft. Eens de diagnose glaucoom gesteld is, moeten de testen ook periodiek herhaald worden om zeker te zijn dat het stabiel blijft.

Kan glaucoom genezen worden?
Nee. Gezichtsvermogen verloren door glaucoom kan niet hersteld worden.

Behandeling van open kamerhoek glaucoom

Een diagnose in een vroeg stadium van open kamerhoek glaucoom is belangrijk omdat verdere achteruitgang vermeden kan worden. Glaucoom behandelingen kunnen bestaan uit oogdruk verlagende druppels of tabletten, laserbehandeling, conventionele chirurgie, minimaal invasieve chirurgie of een combinatie van deze. Hiermee kan het gezichtsvermogen stabiel gehouden worden, maar het zicht dat verloren is door glaucoom, verbetert er niet door. Medicijnen: Normaal gezien zijn oogdruk verlagende druppels de eerste stap in de behandeling van glaucoom. Als ze regelmatig gedruppeld worden doen ze de oogdruk dalen. Sommige druppels remmen de aanmaak van kamerwater, andere verbeteren de afvoer. Glaucoomdruppels moeten regelmatig gedruppeld worden volgens de instructies van de oogarts. De meeste oogdruppels worden goed verdragen, maar andere kunnen bijwerkingen geven zoals: hoofdpijn, roodheid, branden en prikken van de ogen. Als er een probleem is met een bepaalde druppel dan kan in overleg met de oogarts een andere geprobeerd worden. Omdat glaucoom vaak geen symptomen geeft, merkt men over het algemeen ook geen verbetering door het druppelen, maar als de druppels gestopt worden, dan zal de oogdruk weer stijgen. Zolang de druppels helpen om de oogdruk te verlagen, moeten men ze blijven gebruiken. (zie ook: druppelinstructies) Laser trabeculoplastie: zie link Conventionele chirurgie: Hierbij wordt een nieuw afvoerkanaaltje gecreëerd met de eigen weefsels zodat het kamerwater beter afloopt. De oogarts kan deze behandeling op elk moment voorstellen, maar meestal wordt er pas toe besloten als de oogdruk verlagende druppels of laserbehandeling onvoldoende werken om het glaucoom stabiel te houden. Conventionele chirurgie, een trabeculectomie, wordt in het operatiekwartier van het ziekenhuis uitgevoerd met druppelverdoving en bijkomende verdoving via een infuus om rustig te blijven. Een klein stukje weefsel wordt weggeknipt om een nieuw afvoerkanaaltje te maken zodat het vocht beter afloopt. Dit vocht loopt niet uit het oog als tranen, maar infiltreert tussen de laagjes van het oog en er ontstaat een soort blaasje op het oog “een filtratie bleb”. Na de operatie moet u gedurende enkele maanden druppelen met ontstekingswerende druppels. De oogdruk verlagende druppels van voor de operatie, worden meestal gestopt.

Conventionele chirurgie is in 60 tot 80% van de gevallen effectief om de oogdruk te verlagen. Als het nieuwe afvoerkanaaltje verlittekent, is mogelijks een tweede operatie nodig. Conventionele chirurgie heeft het meeste kans op slagen bij ogen die voorheen nog niet geopereerd zijn. Aan conventionele chirurgie zijn, zoals bij elke operatie, risico’s verbonden: zo kan de oogdruk na de operatie te hoog of te laag zijn, verder zijn er de algemene risico’s die er bij elke operatie zijn zoals; ontsteking, bloeding of versnelde cataractvorming. Bij minimaal invasieve chirurgie wordt er in plaats van een kanaaltje met de eigen weefsels te maken, een stentje doorheen de afvoerkanaaltjes geplaatst om de afvoer van het vocht te stimuleren.

Wat zijn andere vormen van glaucoom en hoe worden deze behandeld?


Open kamerhoek glaucoom is de meest voorkomende vorm van glaucoom. Er zijn ook nog andere types. Bij lage oogdruk- en normale oogdruk glaucoom wordt de oogzenuw en het gezichtsveld beschadigd bij een normale oogdruk. De oogdruk met minstens 30% doen zakken, kan bij sommige patiënten de ziekte afremmen. Het glaucoom kan verergeren ondanks een lage oogdruk. Bij navraag kunnen er bijkomende risicofactoren geïdentificeerd worden, zoals een lage bloeddruk of slaapapneu. Als er geen bijkomende risicofactoren zijn, dan is de behandeling hetzelfde als voor open kamerhoek glaucoom. Bij gesloten kamerhoek glaucoom kan het kamerwater de afvoerkanaaltjes niet bereiken omdat ze belemmerd worden door een deel van de iris, daardoor stapelt het vocht zich op achter de iris en kunnen de afvoerkanaaltjes compleet afgeklemd worden. Dit geeft een plotse oogdrukstijging met een pijnlijk, rood en slechtziend oog en misselijkheid tot gevolg. Als u deze symptomen heeft moet u meteen medische hulp inroepen, dit is een noodgeval, als uw eigen oogarts niet beschikbaar is moet u zich in contact stellen met de dienstdoende oogarts via de dienst spoedgevallen. Zonder behandeling om de normale circulatie van het vocht te herstellen kan het oog blind worden. Normaal gezien kan een laserbehandeling (YAG iridotomie zie link) de blokkage opheffen, de oogdruk verlagen en het zicht doen behouden.

Bij aangeboren glaucoom worden kinderen geboren met een afwijkende kamerhoek structuur die de normale afloop van het vocht verhindert. Deze kinderen hebben normaal gezien de klassieke symptomen: wazig hoornvlies, lichtgevoeligheid en overvloedig tranen. Meestal wordt voor een operatieve behandeling gekozen omdat druppels minder effectief zijn, bijwerkingen kunnen geven en moeilijk in te druppelen zijn. Chirurgie is veilig en effectief, als de operatie zonder veel uitstel wordt verricht, hebben de kinderen meestal een goede kans op een goed gezichtsvermogen. Secundair glaucoom kan als een complicatie van een oogoperatie of ziektes ontstaan zoals: netvlieschirurgie, ongecontroleerde suikerziekte, oogontstekingen (uveitis). Er zijn 2 vaker voorkomende secundaire oorzaken van glaucoom. Pigment dispersie glaucoom ontstaat doordat er pigment van de achterkant van de iris loskomt en de afvoerkanaaltjes verstopt. Dit heeft met de bouw van het oog te maken, meestal in combinatie met bijziendheid. De iris staat bol en schuurt met de achterkant tegen de lens, vooral bij sporten of intensief op korte afstand focussen zoals bij het lezen. Met een laserbehandeling kan men het schuren verminderen en de afvoer van het kamerwater stimuleren. Pseudoexfoliatie glaucoom ontstaat door een extra eiwitproductie en afzetting op de structuren van de voorste oogkamer. Deze eiwitafzetting kan de afvoerkanaaltjes verstoppen en de afvoer van het kamerwater afremmen. Afhankelijk van de oorzaak van het secundair glaucoom kan er gekozen worden voor medicatie, laser of operatie.

Wat je zelf kan doen?

Als uw oogarts druppels heeft voorgeschreven in verband met glaucoom dan is het essentieel om deze druppels volgens de instructies te blijven gebruiken en de ogen regelmatig te laten controleren volgens advies van de oogarts. Als in uw familie glaucoom voorkomt dan is een 2 jaarlijkse controle vanaf 40 jaar belangrijk om glaucoom in een zo vroeg mogelijk stadium te detecteren. Als er bij nazicht bijkomende risicofactoren gevonden worden dan zal uw oogarts voorstellen de controles frequenter te doen. Spreek er over in uw familie als u zelf glaucoom heb, en moedig uw familieleden aan om zich ook vanaf 40 jaar regelmatig te laten nakijken op glaucoom.

Druppelinstructies

Goed gebruik van de voorgeschreven druppels verbetert de effectiviteit en vermindert de kans op bijwerkingen. Volg volgende stappen om goed te druppelen:

• Was uw handen.
• Hou het flesje ondersteboven.
• Doe u hoofd naar achter of leg u neer op uw rug.
• Hou het flesje in één hand en plaats het zo dicht mogelijk bij het oog zonder het oog aan te raken.
• Trek met uw andere hand het onderste ooglid een beetje naar beneden, dit vormt een soort kuiltje.
• Druppel het voorgeschreven aantal druppels (meestal 1) in dat kuiltje. Als u verschillende soorten druppels op hetzelfde moment moet druppelen, laat dan altijd 5 minuten tussen 2 verschillende soorten.
• Druk na het druppelen gedurende 1 minuut het onderste traanpunt zachtjes dicht, zodat de druppels minder aflopen naar de neus en minder worden opgenomen in de algemene circulatie zodat de kans op bijwerkingen vermindert. Het onderste traanpunt bevindt zich aan de neuszijde waar het onderste en bovenste ooglid samenkomen

http://www.glaucoma.be/ http://www.oogartsen.nl/oogartsen/overige_oogziekten/glaucoom_glaucoma_oogdruk/